Thuziak Thuziak
Home Keimahni Ziaktute
Log In Register
March 10, 2026 5 min read

|HALAITE MAWHPHURHNA

Ram leh hnam siam \hat kawnga \halaite mawhphurhna

Hmanah Tirhkoh Paula'n, “I naupanna tu mahin ngainep suh se. Thusawi kawngah te, chetze kawngah te, hmangaih kawngah te, rinna kawngah te, thianghlimna kawngah te ringtute tihhmuhtu ni zawk ang che” (I Tim 4:12) tiin a fa duhtak Timothea hnenah a lo sawi tawh a. Kan la \hat lai hian, rual u zawkten naupang ena min la en lai ngei pawh hian, thil \ha tih kawnga mi dangte tihhmuhtu kan ni thei a ni.


Khawvel chanchina siam\hatu ropui nih tling, a hun laia kohhranin Pathian thu a kalpui dan dik lo nia a hriat doa, huaisen taka Wittenberg biak in kawngkhara thu a tar chhuah (1517) lai khan Martin Luther-a chu kum 34 mi chauh a la ni a. Kohhran pa tia chhal ngam, John Calvin-a'n a lehkhabu ropui ber tia sawi theih, The Institutes of Christian Religion a tih chhuah khan kum 27 mi chauh a la ni. Luther-a leh Calvin-a ten K|P member rual an nih laia an thil tih hi a namai lo a, khawvel chanchina danglamna thlen thei khawpa huvang leh huhang nei lian an ni. An hun lai hian kohhran thuneihna leh ram rorelna a inhne hnai hle tih kan hria a, chuvangin, kohhran kalphung dik lo an hmachhawn hian ram rorelna pawh an bitum tel nghal ti ila kan sawi sual awm lo ve.


Kum zabi 19 velah khan, British sorkar awpna hnuaiah India ramah hmeichhiate dinhmun a tha lo hle a, hmeichhia pasal sun tawhte tan pasal neih nawn khap tlat a ni. Chu chu sorkarin ram kalphung tura dan a siam a ni a, bawhchhiat ngam chi a ni lo. He dan huai taka doa, pasal neih leh phalna dan Widow Remarriage Act nawr chhuaktu chu Ishwar Chandra Vidyasagar a ni a. He dan an siam kum, 1856 ah khan kum 36 mi chauh a la ni. Kum 1820-a piang a ni a, he dan sual chhuak tura a beih \an lai hian kum 30 a inbang liam erh awrh a ni chauh ang.


A thil tih ropuite avanga India danpui Pa (Father of Indian Constitution) tia an vuah zui tak, Dr. BR Ambedkar-a chanchin te hi a ngaihnawm asin. Hnam hnuaihnung (untouchables), khawtlanga hmuhsit leh hnuaichhiah zinga mi a ni a. A thiamna leh theihna chungchuang avangin zirna in \ha (Columbia University, New York) erawh a bel thei hlauh thung. A zir zo va, a hun laia chi inthliarna leh inendawngna chungchanga sorkar kar tur leh chutiang tuar mekte rilru chawk harh turin pawl a din a. Chung mite tan chuan ram rorelna sangah \huthmun a sual chhuak ta hial a nih kha.


British awpna hnuai a\anga tal chhuaka, mahnia inrelbawl thei kan nih ve chinah khan, kan danpui tur duan kawngah a sulsutu pawimawh ber a ni a. Mi tinte intluktlanna leh ham\hatna chu a thupui ber a ni. A hun laia ram rorelna dik lo hrang hrang huaisen takin a do a, a khawvel thiamna chu a hun takah a chhawr \angkai \hin bawk. Ram leh sorkar inrelbawlnaa inthliarna leh inthlauhna nasa tak awm mek chu a bitum a, chutiang tuarten zalenna an neih theih nan thapui tak meuh a thawh a ni. Chhawmdawl ngai hnufum (ST, SC, etc.) ten chanvo \ha an chan ve theihna tura a beih dan te kha chhinchhiahtlak a ni a, vawiin thlenga a zar zotu zingah nang leh kei pawh kan tel ve tak hi! Heng atana bul a \an lai khan Ambedkar-a kha kum 30 mi vel chauh a ni.


Sawi dawn ila, heta ziah sen loh a awm ang. Khawvel chanchinah \halaiten ram, sorkar leh kohhran inrelbawlna kawngah hnuhma pawimawh tak tak an lo hnutchhiah tawh \hin a, danglamna nasa tak an lo thlen tawh \hin. Kan hun tawng mekah hian, \halaiten ram rorelna siam \ha tura tha kan thawh theih dan tur kawng \henkhat i han zir ho dawn teh ang.


i) Harsatna hriat chian: Mi \angkai ni tur chuan mi mamawh hriat hmasak a ngai \hin. Ram tana \angkaina nei tur pawhin kan ram hian eng harsatna nge a tawh mek tih kan zir chian hmasak a pawimawh. Dan leh hrai, hmasawnna ruhrel, zirna, hriselna, eizawnna, etc. Kawng hrang hrangah eng harsatna nge kan tawh mek?


ii) Eng nge kan mamawh?: Kan harsatna tawh mek kan hriat tawh chuan eng nge kan mamawh kan hrethiam thei ang. Daktawr pawhin natna (harsatna) a hriat tawh chuan damdawi mamawh tur a chawh thiam \hin. Kan harsatna mil damdawi kan inchawh fuh loh avanga kan ngeih loh te, kan ei sual te, kan hak palh te sawi tur a awm thei ang.


iii) Hrethiam tura zir bingna: Fiamthua ‘Sawi zau si, chhiar zim si’ an tih ang hi a awm theih viau mai thei. Mi sawi khar chhawnga thutak bawl chiam mai te,  a nihna tak hai chhuak si loa zeldin thu nena chawm pawlh chiam mai te hian chi-aina a lo thlen fo tawh. Kan thluak a hriam lai, kan \hat lai tak hian kan tun dinhmun hre chiang tur leh hma hun atana inbuatsaih thiam tura kan zir uluk peih a pawimawh hle.


iv) Dikna leh Huaisenna: Huaisenna hi amahin a kal hrang ngawt thei lo va, diknain a kaihza a ven a ngai \hin. Huaisen nia lang nazawng an dik vek kher lo mai thei. Mi dik erawh an huaisen ngei ngei thung ang. Kan vei hi kan sawi chhuah loh chuan ngaihtuahnaah a thamral dawn a, dik lo nia kan hriat hi kan do ngam loh chuan sual kan khawi ngam tihna a ni ang. A taka che chhuak ngam turin dikna leh huaisenna kan mamawh. Kan hmaa mi huai kalte kha hetah hian an ding nghet a ni. Awmze neia thawk thei turin ram rorelnaah pawh kan zuan luh ngam a \ul.


A tir lama kan sawi, \halai huaisente khian an tâwn tur an zir a, an hre chiang a, huaisen takin an hmachhawn \hin. |halaiten hriatna dik leh huaisenna nen chutiang taka ram kalsiam kan vei a \ul tak zet a ni.

115 views
Back to Home
Link copied to clipboard!