BOOK PREVIEW: PAR HAR 3 (DIKTEII HNAMTE)
He thuziak hi April ni 30, 2026 zana ka thusawi tur ka ziah a ni a, thenkhat erawh sawi tak loh te, ka ziah loh sawi belh te pawh ka nei nual ta ve ang, ka han dah chhuak a ni e.
David Lalrinchhana
A hmasa berin kei tehlul ziaktu ropui, lar chho mek, par tlai inti deuh si, Prof. Dikteii lehkhabu ziah pali-na niin ka hria thlirlawkna nei tura min han ruat ve hi amah Miss Dikteii bakah an pa rawt chhuah a ni maithei, ka lawm hle.
Par Har hmasa berah khan a fanu Bawihpuii film star (Actor emaw Actress aiin a bon hmel) nen hian program host kan lo ni dun tawh a, chung hun chu saphoin, It was many kilos/pounds ago’ an tih angin, Kg tam tak ka nih lai leh Zorock-a tlai ni len tinuam thei khawpa Bahsam sei ka neih lai a ni nghe nghe.
Par Har 3 hi Par Har tawh azawnga pan ber, te ber a niin ka hria a, chhiar mai zuamawm tak a ni a, mi tin banphaka hniama awm niin, awlsam taka hriat thiam theiha thuziak a ni a, chhiar a zuamawm angin chhiar zawh a har lem lo; nimin tlai lama ka hawn, ka chhiar zawh hman tak vek a ni.
A kawma a pangpar hmante hi Par Har hmasa a\ang tawhin Rose par rawng hrang hrang an ni a, a tirah a sen, a hnuah a var lam, tunah grey rawngkai lek lek niin , an mawi hle. Tun \uma mi hi Armand-a thla laksak a ni nghe nghe a, rose tak tak thlalak a duh kher \hin a nih hmel bawk. A kawm hnunglam design pawh a la inang tlangpui a, a hmasa berah a sam a var sen deuh a, a hnuah a dum a, tuna miah a var leh deuh bawk. Par Har 2 leh 3 te kawm hnung lama a ziaktu thlalakah hian Hnahsinm Kut vawi 1-na leh vawi hnihna thlalak an awm bawk a ni.
Samaritan lam print niin, Article leh Drama pakhat dah khawm niin, Literature \awngkamah chuan Hybrid Literature emaw Hybrid Genre an tih huanga mi a ni a. Thupui \hen 28 awmin, thuhmahruai leh thupui tar lanna te tel lovin phek 130 a pan a ni.
A kawm lamah Par Har 3 tih ni si, a chhungah III a hmang hi a inzul lo deuh ka ti a, \ hmanna tur pakhat hmaih leh, type sual pakhat zeuh bakah, Bible chang ti-a a rawn sawi hi amah nen inhmeh lo ka ti deuh a, synod \awngkauchheh nen a inmil lo deuh tih thute lo hi chu tihsual a tam lo viau mai. Chhhiar a nuam per per khawp mai.
Ruatfela Nu leh Esther Hnamte chanchin a ziak a nia aw, kan sawi hawt dawn a nia. Lo ngaithla kar rawh u.
A drama ziah erawh Kolasib K|P skit tur a nih angin minute 10 daih awrh a ni a, hnuhma a la neih lohna lam a ni na chu a tawk vengvawng leh, |halaite leh Rawngbawlna lam hawi hi kan mamawh tak a ni a, thuchah ken \ha tak a nei bawk.
A thupui vuahte reng reng hi mi mit la thei leh chhiar chakawm tak, tunlai \halai Gen Z te mar deh thiam tak ni reuh hian a hriat a, University lama \halai rual te zinga selfie naa tel v epha ziah tih takah a thupuite hian mi a lem riau, a tir ber “Ka mithmul lem” han tih te, Zoom tih ngawt te, Ramlaitui tih ngawtte hi kekawrte ang deuh tawite funkim deuh sia thil tih thiam deuh tak hi a ni tlat mai a.
Philosophy, fin thuril tia kan sawi hi a inphum nasa hle. Chungte chu hahdam tak hian titi ang mai hian Pi Dikteii hian min hrilh malh malh ni hian a hriat a, lehkhabu chhiar deuh ang khan kan in feel lo a, a hma lawka min en kar chunga a titi siam siam lai kha ka mitthla thei tlat nia. A tam zawk hi chanchinbu leh FB lamah te ka lo chhiar tawh mah ni se, ka la ning loin, ngaihnawm ka tihna a bo tlat lo. A boring hman thlawt lo, kan Zoram ang hian.
Heng Article tinte hian mihring kan nih anga nun dan \ha zawk tur te, kawng dik zawk leh mi dangte laka rilru put hmang dik zawk min zirtir hi an tum ber ni hian a hriat a, a khaikhawm nan rilru dik leh \ha nei turin a chhiartute hi min ngen lawm lawm niin a lang.
Toilet paper mai a\angin mi hi an lan dana the ngawt a fuh loh dan te min hrilh thiam a, Zoom tih a\ang ngawtin mi dangte laka nun mawi zawk neih a \ul thu min hrilh leh ngawt a, Chemtatrawta thawnthu hmangin thil chik zawka chhut a, a tisualtu tak dem ngam a \ulzia tunlai sawhthing politic nen a kaikawp thiam rauh a, Chemtatrawta thawn thu hi a nil ah tak a, Pi pute finzia lanna chu – Pitarte lui hnara a daikal khan an bengin emaw, an chil rawn ngawt lo a, eng vanga kha thil kha ti nge tih an zawt chiang a, mentally-a a lo tawrhna avanga thil \ha lo thleng te, Sanghal leh Ramar chungah thlengte an chhui chho zel a, A Kaikuang tih \awng upa kan nei chho ta reng hi a ni, engkimah thil chik zawka ngaihtuah hmasa loa sirtlukna lo neih ngawt fel lohzia kan zir leh a nih chu.
Bung 11-na te hi Ed Sheeran a hla ‘The A team’ te anga Drugs a tang ta nula pakhat chanchin ni loin, ‘A kotlang A team’ kan tih mai, kan Mizo A team bik liau liau a rawn sawi fiah a, chumi hmang chuan ral a\anga lo sawi ve ngawt ang a nih lohzia te rawn tar langin, chutih ruala ‘A kotlang A team \ha’ nih pawimawhnaah min hnuk lut bawk. He thu ka chhiar lai hian Belgian Tennis player, Kim Clijsters, World No 1 te pawh lo ni tawh kha min hriat chhuahtir a. Vawi khat chu Wimbledon match a khelh laiin Chris Quinn, Dublin tennis club captain a ni ve awm e, khan a duhaia tam a rawn finchhuah a, a match khelh lai tana ninawm khawpin a lo au a ni. Chutah Clijster chuan, “If you’re so smart, why don’t you come down here and show us?” a ti a, a ko chhuak nghe nghe a ni. Tam tak tan hi chuan kan lo sawi ve sek te, an zawh pawh ni hlei loa thurawn kan lo pek ve chiamte hi an mahni tibuai a, tihrehawmtu an lo ni ve thei bawk asin. Chutih rualin vawiina kan tlangzarh mek lehkhabu ziaktu Club \an e mem leh a manager duh ber a nih ka ring ngawt a, Sir Alex kha chuan a kotlang A team kha a hmang thiam ve ngawt mai, chutah naupang kum 11 mi lehnghal, Joe Ruane khan kum 2004 kum, August ni 25-a Man Utd leh Dinamo Bucharest ten Champions League match an khelh \umin Wayne Rooney lei turin inkhelh lai chuan “Please buy Rooney” tih thuziak a keng va va bawk a, August thla vek tawp lamah Rooney chuan United panin, kha naupang phei chu Rooney sign hnuah khan mual chhungah thla an lakpui hial a nih kha. Sir Alex khan a nngaithla tak take m ka hre lo, mahse kan hotunu hi tunah hian Working Chairman on Education Reform Committee lamah te a ni mek, a hriatna leh thiamnate hi sorkar hian ngaithlain, A team \angkai ni zel se ka va duh em! Lal Solomona pawh a fin em em chhan chu nupui 700 lal thlah ngat kha a nei a nia, thuthlukna a siam hmain a rawn vek \hin e an tia lawm!
Zirtirtu hlutna leh hnam din chhuahna bul an nihzia Kothari Commission Report Chapter 1 na a\anga rawn sawiin “The destiny of India is now being shaped in her classrooms” tih changchawiin sorkar hnathawk sang tawh \henkhatten an hlawhtlin hnua zirtirtu dinhmun an han diriam deuh chungchang a rawn chhang nalh em em bawk, a dik bawk si.
Ruatfela Nu kan nei hlutzia te, mi feed chawp emaw, thurawn la chawp pawha dik lo dotu ani ang kan nei hi a lo va hlu tak, ani hi awm lo se, tu dikna chanvo tak rahbehsak zel ang I maw? Esther Hnamte humhim a duhnate hi a pawimawh asin, khawvel zaithiam lar Justin Bieber te, Diddy case te kan en chuan an nu te an dem phah nasa hle a, mipui pawimawhzia a rawn sawi chiang hle. Kan milar, a bikin lar hma em emte nun tichhia a, hrehawm taka siam theitu chu mipuite kan ni tih kan hre nawn a ni.
A tawp nan, Taxi hmanga a article te, Scooty hmanga article han ziah mai theih te, didactic Literature kan tih ang, zirtir nei thuziak leh philosophy \ha tak tak inphum, Gandi-a te, Leo Tolstoy leh Michel de Montaigne te anga mihring nun siam \hat leh kawng duk zawk kawhhmuhna a tam hle.
Pi Dikteii hi chu ka hlau deuh, Taylor Swift ang hian a mi tawnte a\anga thu ziah mai hi a awlsam a, Toilet Paper a\anga thu \ha deuh ziak thiam hian zanina i pheikhawk bun hmang khan poem a ziak lo ang tih I hre lo! Miss Dikteii, ka lawmpui a, he lehkhabu Par Har 3 hi mi tin mil a nih angin, mi tin tan finna kailawn \ha lo ni mawlh rawh se.